چرا انسان نیازمند خودشناسی است ؟ و اصلا ً چرا باید خود را بشناسیم ؟

اگر کمی به این سؤال بیاندیشید حتما ً پاسخ را خواهید یافت . چرا که پاسخ این سؤال در خود ماست فقط نیاز به کمی کنکاش و جستجو است. اگر این جمله پیامبر گرامی اسلام (( ص )) را به یـاد داشته باشیـد که " هـر کس خود را شناخت، خدای خود را شناخته است ." کار بسیار آسـان می شود . همه انسان ها آگاه یا ناخودآگاه به دنبال شناخت معبود خود هستند . حال به هر دین و مکتب و اعتقادی که باشند. از دیگر دلایل نیـاز بـه خودشناسـی می تـوان بـه مـوارد زیـر اشـاره کرد : آدمی از راه خودشناسی به دیگر شناسی می رسد . اگر این سـؤال در ذهـن شما ایجاد شده که چه لزومی به دیگر شناسی است ؟ و اصلا ً چطور از خودشناسی به دیگرشناسی خواهیم رسید ؟ توجه شما را به روابط فرزندان و والدین  جلب می کنم . آیا تا به حال دقت کرده اید که چرا مشکلات فراوانی بین فرزندان و والدین در اغلب خانواده ها وجود دارد ؟ اگر کمی تأمل کنید متوجه خواهید شد که این به دلیل عدم شناخت صحیح والدین از فرزندانشان است و یا بالعکس . حال اگر به خودشناسی اهمیت بدهند و حداقل سعی در شناخت درون خود داشته باشند ، به طور قطع با شناخت نیازها و توانایی های فرزندان خود هم پی خواهند برد و با فرزندان خود کمتر مشکل پیدا می کنند ، البته عکس این قضیـه هـم می تواند صادق باشد . در مورد شناخت پیدا کردن بر دیگران که ناشی از خودشناسی است ، نکته ی جالب دیگری هم وجود دارد و آن این که اگر انسان به این نوع دیگر شناسی دست یابد از اعتقاد به این که فقط من هستم و قبل و بعد از من هیچ کسی نبوده و نخواهد بود نیز بر خواهد گشت و در نتیجه غرور ، خود پسندی و سایر رذایل اخلاقی از وجود او رخت برخواهد بست . نفس آدمی حائز جمیع خصایص سایر موجودات عالم است . پس با شناخت خود همه چیز را خواهی شناخت . چنانچه خداوند در قرآن کریم می فرماید : نشانه های خویش را در آفاق و در خودشان به آنها نشان خواهیم داد تا برای آنها روشن شود که او حق است . آدمی با شناخت روح خود جاودانگی و روحانیت آن و با شناخت جسم ، عوالم مادی و ناپایداری آن را درک می کند . کسی که خود را بشناسد جهان را می شناسد و کسی که جهان را بشناسـد گوئـی خدا را  می بیند . کسی که خدا را بشناسد دشمن داخلی اش را که در عمق جانش جا کرده است را به خوبی می شناسد . شاید بپرسید که منظور از دشمن داخلی چیست ؟ برای پاسخ به این سؤال به این حدیث توجه بفرمائید ؛ پیامبر (( ص )) می فرمایند : بزرگترین دشمن تو نفس سرکشت می باشد که همدم توست و باید از آن به خدا پناه برد . کسی که خود را بشناسد می داند که چگونه باید آن را اداره کند و کسی که بتواند خود را اداره کند می تواند جهان را اداره کند . اصلا ً بر همین اساس است که خداوند انسان را خلیفه خود در زمین قرار داده است . کسی که خود را بشناسد هیچ عیبی در دیگران نمی بیند مگر آن که آن عیب را در خود می یابـد ، آشکارا یا پنهان ؛ و لذا از عیب جوئی دیگران خـود داری می کند . پیامبر اکرم (( ص )) در این باره می فرمایند : خدا رحمت کند کسی را که عیبش او را از عیوب دیگران باز می دارد . حال پس از این همه دلیل و برهان بر لزوم خودشناسی این مسئله مطرح می شود .

راه های خودشناسی :

اوّلین و ساده ترین راه خودشناسی مطالعه است ؛ انسان با مطالعه کتب مختلف همچون کتب دینی و مذهب های مختلف ، روان شناسی و جامعه شناسی ، علمی و ... می تواند به درون خود راهی برای شناخت باز کند . شناخت علایق و کشف استعدادهاـ که این به خود فرد بـر می گردد. مطمئنا ً هر کسی با کمی توجه خواهد توانست به علایق و استعدادهای خود پی ببرد .

شناخت ضعف ها و توانمندی ها :

همان طور که بر همگان روشن است هر انسانی دارای ضعف ها و توانمندی هایی است که خودش بهتر از هر کس دیگری بر آنها واقف است . اگر فرد ضعف های خود ا بشناسد و در رفع آنها تلاش کند و همچنین  توانمندی های خود را بیابد و به تقویت و تربیت آنها بپردازد در راه شناخت خود و حتی فراتر از آن گام نهاده است .  

شناخت گذشتگان :

با شناخت گذشتگان می توان از اشتباهات آنها پند گرفـت و از موفقیـت های آنها الگو برداری کرد برای ارتقاء سطح توانایی ها و حتی گاهی با مطالعه گذشتگان نکاتی برای انسان روشن می شود که انسان را در راه خویش یاری می کنند .

شناخت جهان پیرامون :

همان طور که انسان با شناخت خود خواهد توانست جهان را بشناسد از طریق شناخت جهان نیز می تواند به خودشناسی برسد به این معنی که رابطه بین شناخت جهان و انسان یک رابطه مکمل است که هر کسی با توجه به توانایی خود می تواند در هر کدام از این مسیرها گام بردارد تا به هدف نهایی که همانا شناخت پروردگار یکتا است دست یابد .

تعمق در خود ( جستجوی خویشتن )  :

انسان همچنین می تواند با تعمق در درون خود و جستجوی اعماق وجود خود به شناخت برسد ، شناختی عمقی و درونی .

نتایج خود شناسی :

در پایان به امید ایجاد تلاش و انگیزه ی بیشتر برای شناخت خود ، مفید فایده است که به ذکر چند نمونه از نتایج خودشناسی پرداخته شود :

(( 1 )) ایجاد دوستی و الفت بین تمام انسان ها . پیر و جوان ، زن و مرد و از هر قوم و نژاد .

(( 2 )) ایجاد آگاهی بیشتر و بینش بهتر به مسائل .

(( 3 )) تغییر در نگرش ها .

(( 4 )) تغییر در ارزش ها .

(( 5 )) ایجاد حسّ شایستگی .

(( 6 )) ایجاد انگیزه بیشتر برای کار و فعالیت .

(( 7 )) ایجاد انگیزه بیشتر برای آموزش مهارت های زندگی .

(( 8 )) و در نهایت کنترل افکار .